61 SIRA NO'LU VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ(*)

A _ Takdir Komisyonlarının kuruluşu : 213 sayılı Vergi Usul Kanununda 205 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler meyanında takdir komisyonunun kuruluşu ve üyelerinin seçilmesiyle ilgili 72 ve 73 üncü maddelerinin birinci fıkraları da yer almakta, geçici 3 üncü maddesinde ise, yeniden yapılacak seçimlere temas edilmektedir. 1. Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 72 nci maddesinin birinci fıkrasında, takdir komisyonunun biri başkan olmak üzere iki memur ve iki de seçilmiş üye ile kurulacağı açıklanmıştır. Bu fıkra hükmü, 205 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle (Takdir Komisyonu mahallin en büyük mal memurunun veyahut tevkil edeceği memurun başkanlığı altında ilgili vergi dairesinin yetkili bir memurundan ve seçilmiş üç üyeden kurulur.) şeklinde değiştirilmiştir. Bu itibarla takdir komisyonlarının, bundan böyle, üçü seçilmiş üye olmak üzere beş üye ile kurulması gerekir. 2. Aynı kanunun 73 üncü maddesinin birinci fıkrası, 205 sayılı kanunun 7 nci maddesiyle (üyeler tüccarlar için ticaret odasınca, diğer san'at ve meslek erbabı için bunların mensup oldukları meslekî teşekküllerce kendi üyeleri arasından veya hariçten seçilir. Bu teşekküller, takdir komisyonu başkanının yazılı talebi üzerine en geç bir ay içinde üç asıl ve üç yedek üye seçmeye mecburdurlar. Bu mecburiyet zamanında yerine getirilmezse üyeler mahallin en büyük mülkiye âmiri tarafından seçilir.) şeklinde değiştirilmiştir. Yapılan değişiklik, bu madde mucibince üye seçmeye yetkili her teşekkülce, iki değil, üçer asıl ve üçer yedek üye seçileceği hususundan ibarettir. 3. 205 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesiyle (Bu kanunun yürürlüğe girmesini takip eden bir ay içinde, takdir komisyonlarının seçilmiş üyeleri, 213 sayılı Kanunun bu kanunla değişik 72 ve 73 üncü maddeleri esasları dahilinde yeniden seçilir. Eski komisyonlara dahil üyelerin tekrar seçilmesi caizdir.) hükmü kabul olunmuştur. Kanunun bu hükmüne göre, 73 üncü madde mucibince komisyonlara üye seçmeye yetkili teşekküllere, üçer asıl ve üçer de yedek üye seçilmesi hususunun takdir komisyonu başkanlıklarınca derhal ve yazılı olarak bildirilmesi ve bu teşekküllerin her biri tarafından, maddede açıklandığı üzere, kendi üyeleri arasından veya hariçten üçer asıl ve üçer yedek üye seçmesi gerekli bulunmaktadır. Maddedeki bir aylık süre azamîdir. Komisyonların derhal faaliyete geçebilmeleri ve dolayısiyle komisyonlarda takdir ile ilgili evrakın terakümüne mahal verilmemesi, Gelir Vergisi Kanununa göre 1961, 1962 yıllarına ait bir kısım götürü matrahların yeniden ve sür'atle tesbit ve kısa zamanda kesinleşmesi gerektiğinden, bu hususu teminen en kısa bir süre içinde seçimlerin yapılmasına önem verilmesi icap eder. 4. Bu münasebetle, komisyona iştirâk edecek üyelerin hangi teşekküllerden seçilmiş olması gerektiği hususunda öteden beri mevcut tereddütlerin izalesi mevzuunda da açıklama yapılması uygun bulunmuştur. Mülga 5432 sayılı Vergi Usul Kanununun 66 ncı maddesi mucibince müteşekkil takdir komisyonu üyelerinin, tüccarlar için ticaret odasınca, diğer san'at ve meslek erbabı için bunların mensup oldukları meslekî teşekküllerce seçileceği aynı kanunun 67 nci maddesinde hükme bağlanmıştır. Bu maddedeki (meslekî teşekkül) tabirinden, bu konuda beliren Danıştay içtihadı da nazara alınarak, mükellefin san'at veya meslek bakımından bağlı veya ilgili olduğu teşekkülü anlamak ve binnetice takdir komisyonlarına, mükelleflerin san'at veya meslekleri bakımından bağlı veya ilgili bulundukları teşekküller tarafından ayrı ayrı üye seçilmesi her meslek mensubuna ait matrahlar takdir olunurken, komisyona, o kimsenin bağlı veya ilgili bulunduğu teşekkül tarafından seçilmiş olan üyelerin iştirâki iktiza eder. Bu itibarla gerek özel kanunlarına gerekse Cemiyetler Kanununa göre müesses bulunan her türlü san'at ve meslek teşekkülleri ve işçi sendikalarınca takdir komisyonuna 73 üncü maddenin hükümleri dairesinde üye seçilmesi ve komisyonun toplantısına mükellefin san'at veya meslek bakımından bağlı veya ilgili olduğu teşekkülden, bu kabil bir teşekkül yoksa belediyeden seçilmiş olan üyelerin katılması gerekir. Bu açıklamadan anlaşılacağı üzere, mükellefin birinci veya ikinci sınıf tacir sıfatiyle beyanname usulünde vergiye tabi bulunması halinde vergi matrahının takdir komisyonunca tesbitinde ticaret odasınca, yoksa belediyece ve götürü ticaret, götürü serbest meslek kazançlarının tesbitinde götürü matrahın iş ve hizmet nevi itibariyle bağlı bulunduğu veya ilgili olduğu meslek ve sanat teşekküllerince ve götürü ücretlerin tesbitinde de varsa bu işçilerle alâkalı meslekî teşekkülden, işçi sendikasından (aynı meslek mensubu ile ilgili birden fazla meslekî teşekkül mevcut olması halinde, mükellefi temsilde hususiyet arzeden teşekkül tercih edilmelidir.) ve bu kabil teşekküllerin mevcut olmaması halinde belediyeden seçilmiş üyelerin komisyonda hazır bulunması lâzım gelir. B _ Götürü matrahların tesbiti : 205 sayılı Kanunla 213 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinde bazı değişiklikler yapılmış bulunmaktadır. 1. Götürü ücretler, götürü ticaret ve serbest meslek kazançlarına ait takdirler, evvelce üç derece üzerinden yapılmakta iken yeni hükümle takdirlerin beş derece üzerinden yapılması kabul edilmiştir. 2. Bu kabil götürü matrah tesbitlerini, evvelce İl Merkezlerinde kurulu komisyonlar yapmakta idi. Yeni hükümle sözü edilen tesbit işlemleri ilçelerde kurulu takdir komisyonları tarafından yapılacaktır. Aynı belediye sınırları içinde mevcut ilçeler için (bu ilçelerin belediye sınırları dışında kalan kısımları dahil) bu takdirler, İl Takdir Komisyonlarınca ve bu ilçelerin hepsine şâmil olarak yapılması gerekmektedir. 3. Götürü matrahlarla alâkalı takdir komisyonu kararları, eskiden olduğu gibi uygulanacağı ilk malî yıldan en az iki ay öncesinden İl ve İlçe merkezindeki belediyelere, Ticaret ve Sanayi Odalarına ve varsa takdir olunan götürü matrahların iş ve hizmet nevi itibariyle taallûk ettiği meslek teşekkülüne ve ilin en büyük Maliye Memuruna imza karşılığında tebliğ edilecektir. Bu hale göre, il merkezi dışındaki ilçelerde kurulu komisyonlar tarafından yapılan götürü matrah takdirleri ile alâkalı kararların da defterdarlara tebliğ edilmesi gerekmektedir. Defterdarlıkların, sözü edilen takdir kararlarına karşı 41 inci maddeye müsteniden itiraz hakkını kullanırken, ilçelerin ekonomik ve sosyal hususiyetlerini göz önünde bulundurmaları ve aynı şartları haiz ilçelerde tesbit edilmiş olan matrah miktarlarını mukayese etmeleri ve malmüdürlüklerinin itiraza mesnet olan görüşlerini öğrenmeleri lâzım ve zaruridir. Vergi Usul Kanununun 40 ıncı maddesinin Senato Geçici Komisyonunda müzakeresi sırasında Takdir Komisyonlarınca tesbit edilmiş olan götürü matrahlara mükelleflerin zamanında ıttılaı kesbedebilmeleri için, belediye ve meslekî teşekküllerin kendilerine tebliğ olunan bu matrahları mutad ilân vasıtaları ile mükelleflere duyurmaları tavsiye edilmiş ve bu husus komisyon raporuna derc edilmiştir. Bu durumda belediye ve meslekî teşekküllerin takdir komisyonlarınca tesbit edilip kesinleşmiş bulunan götürü matrahları kendilerine ait mutad ilân vasıtaları ile mükelleflere duyurmaları gerekmektedir. Kendilerine Takdir Komisyonu kararı tebliğ edilmiş olan kurum ve teşekküllerin aykırı gördükleri takdirler aleyhine kararın kendilerine verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde komisyonların bulunduğu mahallerdeki itiraz komisyonları nezdinde itirazda bulunmaları, bu komisyonların kanaatlerine aykırı gördükleri kararları aleyhine de yine 15 gün içinde Danıştaya baş vurmaları mümkündür. Bilgi edinilmesini ve gereğinin yapılmasını tamimen rica ederim. (*) Güncelliği Kalmamıştır.