151 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ(*)

Çiftçilerden satın alınan tarımsal ürünlerin satış bedeli üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılacağı Gelir Vergisi Kanununun 94. maddesinin (A) fıkrasının 13 numaralı bendinde hükme bağlanmıştır. Bu konuyla ilgili olarak 128 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde de gerekli açıklamalar yapılmıştır. Öte yandan tevkif yoluyla ödenen vergilerde müteselsil sorumluluk, Vergi Usul Kanununun 1l. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddede, mal alım ve satımı dolayısıyla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairelerine yatırmak zorunda olanların, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde, verginin ödenmemesinden, alım satıma taraf olanların müteselsilen sorumlu olacakları belirtilmiştir. Ayrıca, söz konusu madde ile tarımsal ürünlerin alımında yapılacak vergi tevkifatının, hangi safhada yapılacağı konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığına yetki verilmiştir. Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, tarımsal ürünlerin alım bedelleri üzerinden yapılacak vergi tevkifatı ile ilgili olarak aşağıdaki esaslar belirlenmiştir. 1. Destekleme Alımı Yapan Kamu Kurum ve Kuruluşlarının, Tarımsal Ürün Alımlarında Gelir Vergisi Tevkifatı ve Müteselsil Sorumluluk : Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, destekleme alımı yapan kamu kurum ve kuruluşları, (Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri ve benzerleri), gerek çiftçilerden, gerek çiftçi dışındaki kişi ve kuruluşlardan destekleme kapsamına girsin veya girmesin, satın aldıkları tüm tarımsal ürünlerin alış bedelleri üzerinden (işlenmiş olanlar dahil), gelir vergisi tevkifatı yapacaklardır. Tevkif edilen bu vergilerin zamanında ilgili vergi dairesine yatırılması ile bu kurum ve kuruluşlann bu alımlardan doğan vergi sorumlulukları sona erecektir. Destekleme alımı yapan kamu kurum ve kuruluşlarının, tarımsal ürünlerle ilgili gelir vergisi tevkifatını yapmamaları halinde, ödenmeyen vergi ile buna bağlı ceza ve gecikme faizinden kendileri sorumlu olacaklardır. Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacagı üzere, Vergi Usul Kanununun 11. maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetki uyarınca, tarımsal ürünlerin alım bedelleri üzerinden yapılacak gelir vergisi tevkifatı, destekleme alımı yapan kurum ve kuruluşlarının tarımsal ürün alım safhasına kaydırılmıştır. Örnek : Toprak Mahsulleri Ofisi (A) çiftçisinden 100 ton buğday, (B) tacirinden 500 ton mercimek satın almıştır. Aynı şekilde Tariş (A) çiftçisinden 10 ton üzüm, (B) tacirinden de 50 ton incir satın almıştır. Bu durumda, zirai ürün alımında bulunan Toprak Mahsulleri Ofisi ve Tariş, hem çiftçiden hem de tacirden satın aldıkları bu ürünlerle ilgili olarak gelir vergisi tevkifatını yapacak ve ilgili vergi dairesine beyan ederek yatıracaklardır. 2. Destekleme Alımı Yapan Kamu Kurum ve Kuruluşları Dışındaki Kurum, Kuruluş ve Kişilerce Tanmsal Ürün Alımında Uygulanacak Gelir Vergisi Tevkifatı ve Müteselsil Sorumluluk : Gelir Vergisi Kanununun 94. maddesinin (A) fıkrasında, vergi tevkifatı yapmak zorunda olanlar aşağıdaki gibi sayılmıştır. _ Kamu idare ve müesseseleri, _ İktisadi kamu müesseseleri, _ Sair kurumlar, _ Ticaret şirketleri, _ Kooperatifler, _ Kooperatifler, _ İş ortaklıkları, _ Dernek ve vakıflar, _ Dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, _ Menkul kıymetler yatırım fonu yönetenler, _ Gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, _ Zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tesbit eden çiftçiler. Aynı fıkranın 13 numaralı bendinde ise çiftçilerden satın alınan tarımsal ürünlerin alış bedelleri üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılacağı hükme bağlanmıştır. Bu nedenle yukarıda sayılan kurum, kuruluş ve kişiler çiftçilerden satın aldıkları tarımsal ürünler için yaptıkları ödemelerden (avans olarak ödenenler dahil) tevkifat yapmak zorundadırlar. Ancak bu tevkifatın yapılmaması halinde, ürünü çiftçiden satın alanın sorumluluğu olmakla birlikte, bu ürünün daha sonraki aşamalarda alım-satımına taraf olanlar da tevkif yoluyla ödenmeyen bu vergi ile buna bağlı ceza ve gecikme faizinden müteselsilen sorumlu olacaklardır. Diğer bir anlatımla zirai ürünlerin çiftçi dışındaki kişilerden satın alınması halinde, ürünü satın alanlar, bu ürünlerle ilgili gelir vergisi tevkifatının yapıldığına kanaat getirirlerse gelir vergisi tevkifatını yapmayabileceklerdir. Bu durumda, tevkif yoluyla ödenmesi gereken vergi ile buna bağlı ceza ve gecikme faizinden müteselsilen sorumlu olacaklardır. Ancak, müteselsil sorumluluğun dışında kalmayı tercih etmeleri halinde, zirai ürünü kimden satın almış olursa olsunlar, gelir vergisi tevkifatı yaparak ilgili vergi dairesine yatırmak zorundadırlar. Ziyaa uğratılan veya beyan edildiği halde ödenmeyen bir vergi ile buna bağlı ceza ve gecikme faizinin, müteselsil sorumludan istenebilmesi için, müteselsil sorumlu tutulacak kişinin ve bu sorumluluğu gerektiren olayın bir vergi inceleme raporuyla tespit edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla vergi dairesi bir vergi inceleme raporu olmaksızın müteselsil sorumluluğa dayanarak herhangi bir işlem yapmayacaktır. Müteselsil sorumluluğa dayanarak işlem yapılması istenen vergi inceleme raporlarında, mükellefin ve müteselsil sorumlunun kim olduğu, niçin müteselsil sorumlu olduğu ve müteselsil sorumluluğu gerektiren olay, ayrıntılarıyla belirtilecektir. Ayrıca söz konusu gelir vergisi tevkifatı, çiftçilerden satın alınan zirai ürünlerin alış bedeli üzerinden yapılacağından, ödenmemiş vergi dolayısıyla müteselsil sorumlu tutulacak kişinin, çiftçilerden satın alınan zirai ürünün alış bedeli üzerinden yapılması gereken gelir vergisi tevkifatı ile buna bağlı ceza ve gecikme faizinden sorumlu olacağı açık bir şekilde ortaya konulacaktır. Öte yandan, bir fabrikayı kiralamak suretiyle zirai ürünü işleyen mükellefler, çiftçilerden satın aldıkları zirai ürünler için gelir vergisi tevkifatı yapmak zorundadırlar. Bu kişiler çiftçi dışındaki kişilerden satın aldıkları zirai ürünler için yapılması gereken gelir vergisi tevkifatından da yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde müteselsilen sorumlu olacaklardır. Ayrıca, bu ürünlerle ilgili gelir vergisi tevkifatının yapılmamış olması halinde, kiralanan sınai işletmenin sahip ve yöneticileri de ödenmemiş vergi ile buna bağlı ceza ve gecikme faizinden müteselsilen sorumlu tutulacaklardır. Çiftçilerin, sattıkları ürünler için müteselsil sorumlulukları söz konusu olmadığı gibi, nihai tüketicilerin de müteselsil sorumluluğu olmayacaktır. 3. Gelir Vergisi Tevkifatının Yapılmayacağı Durumlar ve Müteselsil Sorumluluktan Kurtulma : Destekleme alımı yapan kurum ve kuruluşlardan zirai ürün satın alanların, satın aldıkları bu ürünlerle ilgili olarak ödenmesi gereken gelir vergisi dolayısıyla müteselsil sorumlulukları yoktur. Dolayısıyla, sözkonusu kurum ve kuruluşlardan, satın alınacak tarımsal ürünlerin alım bedelleri üzerinden herhangi bir tevkifat yapılması söz konusu değildir. Destekleme alımı yapan kurum ve kuruluşların dışında, herhangi bir kişi veya kurumdan zirai ürün satın alanların müteselsil sorumluluğun dışında kalabilmeleri için, satın alınan zirai ürünlerle ilgili gelir vergisi tevkifatını yaparak ilgili vergi dairesine yatırmaları zorunludur. 4. Çiftçilerden Tevkif Yoluyla Alınan Gelir Vergisinin Mahsubu : Gelir Vergisi Kanununun 94. maddesinin 13 numaralı bendi uyarınca zirai ürünlerin alış bedeli üzerinden yapılan gelir vergisi tevkifatının (ödenmiş olması şartıyla) çiftçiler tarafından verilecek beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisine mahsup edileceği tabiidir. Ancak, söz konusu zirai ürünlerin çiftçi dışındaki kişi ve kurumlardan satın alınması esnasında müteselsil sorumluluğun dışında kalmayı tercih edenlerce tevkif edilen ve ilgili vergi dairesine ödenen vergilerin mahsubu söz konusu olmadığı gibi red ve iadesi de yapılmayacaktır. Tebliğ olunur. (*) 16.8.1998 tarihinde yayımlanan 153 seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile yürürlükten kaldırılmıştır.