161 SERİ NO'LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ

Bilindiği üzere, 3595 sayılı "1990 Mali Yılı Bütçe Kanunu"nun 60. maddesinin (c) fıkrası ile "1989 yılında Beyan Edilen Kazançlar için Geçerli Olan Gösterge Tutarları" tespit edilmiş ve "1989 Yılına Ait Olup 1990 Yılında Beyan Edilmesi Gereken Kazançlara Uygulanacak Gösterge Tutarları" ile hayat standardında uygulanacak yeni esaslar hükme bağlanmıştır. Ayrıca, 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 66. maddesinin (ı) fıkrası ile de Gelir Vergisi Kanununun 1990 yılında uygulanmayacak hükümleri belirlenmiştir.1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60 ve 66. maddeleri hükümlerine göre, hayat standardı esasının uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar aşağıda açıklanmıştır. 1. 1990 MALİ YILI BÜTÇE KANUNU İLE TESPİT EDİLEN HAYAT STANDARDI ESASI VE UYGULAMA DÖNEMİ : 3595 sayılı 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasında, gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari ve mesleki kazanç sahiplerinin hayat standardı esasına tabi olduğu hükme bağlanmış ve çiftçilere bu esasın uygulanmayacağı belirtilmiştir. Ayrıca, aynı fıkrada, 1988 yılına ait olup 1989 yılında beyan edilen ticari ve mesleki kazançlar ile 1989 yılına ait olup, 1990 yılında beyan edilecek ticari ve mesleki kazançlar için uygulanacak temel ve hayat standardı gösterge tutarları tespit edilmiş bulunmaktadır. Buna göre, 1988 yılına ait olup 1989 yılında beyan edilen ticari ve mesleki kazançlar için uygulanacak hayat standardı esası konusunda 8.3.1989 gün ve 20102 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 156 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yer alan esaslar çerçevesinde işlem yapılmasına devam edilecektir. Ayrıca, 1989 yılına ait olup, 1990 yılı Mart ayında beyan edilecek ticari ve mesleki kazançlar için de 1990 Mali Yılı Bütçe Kanunu ile belirlenen hayat standardı esası uygulanacaktır. 2. HAYAT STANDARDI ESASINA TABİ OLAN MÜKELLEFLER : 3595 sayılı 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasına ve bu Tebliğde yapılan açıklamalara göre, 1989 takvim yılında kazançları gerçek usulde tespit edilen ticari kazanç sahipleri ve serbest meslek erbabı hayat standardı esasına tabi olacaktır. 3. HAYAT STANDARDI ESASINA TABİ OLMAYAN MÜKELLEFLER : Kazançları gerçek usulde tespit edilen çiftçiler, 1988 yılına ait gelirlerinin beyan edildiği 1989 yılında olduğu gibi, 1990 yılnda beyan edecekleri 1989 yılına ait zirai kazançları nedeniyle de hayat standardı esasına tabi tutulmayacaklardır. Ayrıca, ötedenberi uygulanageldiği üzere, ücretliler, menkul ve gayrimenkul sermaye iradı sahipleri, götürü usulde vergiye tabi ticari ve mesleki kazanç sahipleri, götürü gider usulünde vergiye tabi çiftçiler, sair kazanç ve irat elde edenler, hayat standardı esasına tabi olmayacaklardır. 4. YENİDEN TESPİT EDİLEN TEMEL VE HAYAT STANDARDI GÖSTERGE TUTARLARI : 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasının 2 numaralı bendinde, kazançları gerçek usulde tespit edilen tacirler ile serbest meslek erbabının 1989 yılı gelirlerine uygulanacak temel gösterge tutarları ile hayat standardı gösterge tutarları belirlenmiştir. Bu tutarlar, kalkınmada birinci ve ikinci derecede öncelikli yörelerde, 3030 sayılı Kanun uyarınca büyükşehir belediyesi olan illerin büyükşehir belediye sınırları içinde ve diğer yörelerde faaliyette bulunan mükellefler için hazırlanan ve Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinin eki olan "Hayat Standardı Esası Bildirimi" föyünde yer almıştır. Ayrıca, 1989 yılı gelirlerine ait hayat standardı uygulamasında altın imalatı ve/veya altın ticareti ile uğraşanlar için temel gösterge tutarları farklı tutarlar tespit edilmek suretiyle belirlenmiş bulunmaktadır. Buna göre, 1989 yılına ait olup 1990 Yılı Mart ayında beyan edilecek ticari ve mesleki kazançlara uygulanacak temel ve hayat standardı gösterge tutarları şunlardır: a) Temel Gösterge Tutarları: Mükellef Grupları Kalkınmada Birinci Derecede Öncelikli Yörelerde (TL) Kalkınmada İkinci Derecede Öncelikli Yörelerde (TL) Diğer Yörelerde(TL) Büyükşehir Belediye Sınırları İçinde (TL) _ Altın imalatı ve/veya altın ticareti ile uğraşanlardan; 1. sınıf tacirler için6.120.000 7.650.000 12.750.000 15.300.000 2. sınıf tacirler için3.442.500 4.335.000 7.140.000 8.568.000 _ Noter bulunmayan yerlerde noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar ve dava vekillerinin, münhasıran bu işlerden elde ettikleri kazançları için2.720.000 2.890.000 4.760.000 5.712.000 _ Yukarıdakiler dışında kalan; 1. sınıf tacirler ile Serbest meslek erbabı için4.080.000 5.100.000 8.500.000 10.200.000 2. sınıf tacirler için2.295.000 2.890.000 4.760.000 5.712.000 b) Hayat Standardı Gösterge Tutarları Hayat Standardı Göstergeleri Kalkınmada Birinci Derecede Öncelikli Yörelerde Uygulanacak Tutarlar (TL.) Kalkınmada İkinci Derecede Öncelikli Yörelerde Uygulanacak Tutarlar(TL) Büyükşehir Belediye Sınırları İçinde ve Diğer Yörelerde Uygulanacak Tutarlar (TL) _ Mükellefin kendisine, eşine, çocuklarına ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilere ait özel binek otomobillerinin her biri için (işletmelerinde kayıtlı olanlar dahil) silindir hacmi; _ 1600 (dahil) cc'ye kadar olanlarda612.000 765.000 1.275.000 _ 1601 (dahil) cc'den 1900 cc'ye kadar olanlarda918.000 1.147.500 1.870.000 _ 1901 (dahil) cc'den fazla olanlarda1.836.000 2.295.000 3.740.000 Mükellefin kendisi, eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler tarafından bizzat kullanılan birden fazla binalardan kiralanmış olanların (bağımsız bölümler, katlar, sayfiye ve dinlenme evleri ile tatil amacıyla gidilen otel, motel ve benzerleri dahil) her biri için612.000 765.000 1.275.000 Mükellefin kendisine, eşine, çocuklarına ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilere ait (işletmeye kayıtlı olanlar dahil) her bir; _ Hava taşıtı, yat, kotra, sürat teknesi için6.120.000 7.650.000 12.750.000 _ On beygir gücü üstünde motorlu diğer özel tekneler için1.224.000 1.530.000 2.550.000 Özel hizmetlerde devamlı ve ücret karşılığı çalıştırılan; _ Şoför, mürebbiye, aşçı, hizmetçi, bahçıvan ve benzerlerinin her biri için1.224.000 1.530.000 2.550.000 _ Kaptan, pilot ve benzerlerinin her biri için6.120.000 7.650.000 12.750.000 Yarış atı yetiştirenlerde her bir yarış atı için (taylar dahil)1.224.000 1.530.000 2.550.000 Turistik amaçlı yurt dışı seyahatlerde, seyahate katılan mükellefin kendisi, eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilerden her birinin her seyahati için 1.836.000 2.295.000 3.740.000 Öte yandan, mükellefin kendisi, eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler tarafından bizzat kullanılan birden fazla binalardan, mülkiyeti bu kişilere ait olanların (Bağımsız bölümler, katlar, sayfiye ve dinlenme evleri dahil) her biri için, hayat standardı ilave gösterge tutarı olarak, binaların vergi değerinin % 5'inin (emsal kira bedelinin) yarısı gösterge tutarı olarak dikkate alınacaktır. 5. HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE TİCARİ VE MESLEKİ KAZANCIN TESPİTİ : 3595 sayılı 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasında, gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının, zarar beyanı da dahil olmak üzere, bu faaliyetlerinin herbiri ile ilgili olarak beyan edecekleri kazançlarının, fıkrada belirlenen temel gösterge tutarlarına hayat standardı göstergelerine göre belirlenen ilavelerin yapılması suretiyle bulunacak tutardan düşük olması halinde, hayat standardı esasına göre bulunan tutarın, ilgili kazanç tutarı olarak vergi tarhına esas alınacağı hükme bağlanmıştır. Hayat standardı esasına göre, ticari ve mesleki kazançlar, aşağıda yapılan açıklamalar uyarınca tespit edilecektir. a) Temel Gösterge Tutarlarının Uygulanması : Gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının, hayat standardı esasına göre kazançlarının tespitinde, temel gösterge tutarları, ticari ve mesleki kazançları için ayrı ayrı uygulanacaktır. Ancak, bir mükellefin ticari kazanç veya mesleki kazanç kapsamına giren birden fazla faaliyetinin bulunması halinde, temel gösterge tutarı; herbir faaliyet için ayrı ayrı değil, kazancın tamamı için bir defa ve yüksek olanı uygulanacaktır. ÖRNEK 1 : Büyükşehir belediyesi olan bir ilin büyükşehir sınırları içinde ticari kazancı bilanço hesabı esasına göre gerçek usulde tespit edilen mükellef (A)'nın, altın alım-satımı, lokantacılık ve tuhafiyecilik olmak üzere aynı zamanda yürüttüğü üç ayrı ticari faaliyeti bulunmaktadır. Bu mükellefin söz konusu faaliyetlerinden elde ettiği kazançlar, ticari kazanç sayıldığından üç ayrı nitelikte faaliyette bulunmasına rağmen, hayat standardı temel gösterge tutarı bir defa ve yüksek olanı dikkate alınacaktır. Buna göre, bu mükellefin ticari kazancı ile ilgili temel gösterge tutarı 15.300.000 lira olarak esas alınacaktır. Bu mükellefin, aynı il belediye sınırları içinde ayrıca gerçek usulde tespit edilen serbest meslek kazancının da bulunması halinde, bu kazanç için belirlenen 10.200.000 liralık temel gösterge tutarının da ayrıca uygulanacağı tabiidir. ÖRNEK 2 : Kalkınmada öncelikli yöreler ve büyükşehir belediye sınırları, dışında kalan bir ilde, kazancı işletme hesabı esasına göre defter tutmak suretiyle tespit edilen mükellef (B)nin, 1989 takvim yılına ilişkin ticari kazancına ait bilgiler aşağıdaki gibidir. Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı3.600.000.-TL. Mükellefin durumuna uyan temel gösterge tutarı4.760.000.-TL. Bu mükellefin ticari kazanç beyanı, hayat standardı esasına göre tespit edilen tutardan düşük olduğu için, mükellef hakkında, hayat standardı esasına göre bulunan 4.760.000 lira, ilgili kazanç tutarı olarak vergi tarhına esas alınacaktır (Mükellefin, hayat standardı göstergeleri bulunmadığından hayat standardı esasına göre kazancın tespitinde, sadece temel gösterge tutarı dikkate alınacaktır). Buna göre; Temel ve hayat standardı göstergeler toplamı4.760.000.-TL. Vergiye tabi gelir (matrah)4.760.000.-TL. olacaktır. ÖRNEK 3 : Örnek (2)'de yer alan mükellefin ticari kazanç beyanı, 3.600.000 lira değil de zarar olsa idi, bu mükellef hakkında da yine örnek (2)'de belirtilen şekilde hayat standardı esasına göre ticari kazanç 4.760.000 lira olarak tespit edilecekti. ÖRNEK 4 : Örnek (2)'de yer alan mükellefin ticari kazanç beyanı, 3.600.000 lira değil de 6.400.000 lira olsa idi, bu mükellef hakkında, hayat standardı esasına göre değil kendi beyanına göre vergi tarhiyatı yapılacaktı. Aile reisi beyanlarında da aile reisi beyanına dahil herbir mükellefin ticari ve mesleki kazançlarının herbiri için, durumlarına uyan temel gösterge tutarları ayrı ayrı dikkate alınacaktır. b) Hayat Standardı Gösterge Tutarlarının Uygulanması : 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasının (2/ıv) bendi uyarınca, hayat standardı esasına göre ticari ve mesleki kazancın tespitinde, temel gösterge tutarları herbir kazanç için ayrı ayrı ancak hayat standardı gösterge tutarları ise bir defa uygulanacaktır. Diğer bir ifade ile her bir kazancın tespitinde, temel gösterge tutarına hayat standardı gösterge tutarı ayrı ayrı ilave edilmeyecek, temel göstergeler toplamına, hayat standardı göstergeleri toplamı bir kez eklenecektir. Ayrıca, eş ve çocukların da gerçek usulde tespit, edilen ticari ve mesleki kazançlarının olması halinde, bu kazançlar aile reisi tarafından beyan edileceğinden, temel gösterge, beyannameye dahil geliri bulunan herbir mükellefin ticari ve mesleki kazancının herbiri için ayrı ayrı uygulanacak; ancak, aile reisi beyanları da dahil olmak üzere temel göstergeler toplamına hayat standardı göstergeleri bir defa ilave edilecektir. ÖRNEK Büyükşehir belediyesi olan bir ilin büyükşehir belediye sınırları içinde, ikinci sınıf tacir olarak faaliyet gösteren mükellef (C)'nin, 1989 yılı için beyan ettiği ticari kazancın safi tutarı 4.600.000 liradır. Bu mükellef, ayrıca serbest meslek faaliyeti nedeniyle 7.500.000 lira safi kazanç beyanında bulunmuştur. Mükellefin 1600 cc motor silindir hacminde bir özel binek otomobili bulunmakta ve hayat standardı göstergeleri ile temel göstergelerinin izahına ait gelirleri bulunmamaktadır. Bu mükellefin 1989 yılına ait ticari ve mesleki kazancı, hayat standardı esasına göre aşağıdaki şekilde tespit edilecektir. _ Beyan edilen ticari ve mesleki kazancın safi tutarı12.100.000 TL. (4.600.000 + 7.500.000 =) _ Temel ve hayat standardı göstergeleri toplamı17.187.000 TL. Ticari kazanca ait temel gösterge5.712.000 TL. Serbest meslek kazancına ait temel gösterge10.200.000 TL. Otomobil için hayat standardı gösterge tutarı1.275.000 TL. _ Vergiye tabi gelir (matrah)17.187.000 TL. Mükellefin ticari ve mesleki faaliyetine ait 12.100.000 lira tutarındaki kazanç beyanı, hayat standardı esasına göre bulunan 17.187.000 lira tutarındaki kazançtan düşük olduğundan, hayat standardı esasına göre bulunan 17.187.000 lira tutarındaki bu kazanç, vergi tarhına esas alınacaktır. Ayrıca, örnekten de görüleceği üzere, temel göstergeler (5.712.000 + 10.200.000 = 15.912.000) toplamına, 1.275.000 lira tutarındaki otomobile ait hayat standardı göstergesi bir defa ilave edilecektir. 6. HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE BELİRLENEN TUTARDAN DAHA DÜŞÜK TİCARİ VE MESLEKİ KAZANÇ BEYAN EDEN MÜKELLEFLERDE DÜŞÜK KAZANÇ BEYANININ İZAHI : 3595 sayılı 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasının (ıv) bendinde, "Mükellefler, kendilerine, eşlerine ve çocuklarına ait gelir vergisine tabi gelirleri (hamiline yazılı mevduatlardan ve menkul kıymetlerden elde edilen gelirler hariç) bulunduğunu belgelendirdikleri takdirde, temel gösterge tutarlarına isabet eden kısmı hariç olmak üzere; bu esasa göre yapılan tarhiyat, Vergi Usul Kanununun düzeltme hükümleri çerçevesinde düzeltilir. Şu kadar ki mükellefler, 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine göre kurulanlar dahil olmak üzere, kanunla kurulu sosyal güvenlik kurumlarından kendilerine ait emekli, malûliyet, dul ve yetim aylığı aldıklarını belgelendirdikleri takdirde, hayat standardı esasına göre yapılan tarhiyatın temel gösterge tutarının da emekli, malûliyet, dul ve yetim aylığı tutarına isabet eden kısmı düzeltilir." hükmü yer almıştır. Bu hükme göre, izah nedeni gelirler hayat standardı esasına göre ticari ve mesleki kazancın tespitinde, aşağıdaki açıklamalar çerçevesinde dikkate alınacaktır. a) Hayat Standardı Göstergelerine Ait Tutarların İzahı : aa) Hayat Standardı Gösterge Tutarlarının Beyannameye Dahil Edilmeyen Gelir Vergisine Tabi Gelirlerle İzahı : 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun yukarıda belirtilen hükmüne göre, mükelleflerin 1989 yılı gelirleri için 1990 yılının Mart ayında beyan edecekleri ticari ve/veya mesleki kazançlarının, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazançtan düşük olması halinde; mükellefler, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazançtaki düşüklüğü, temel gösterge tutarlarına isabet eden kısmı hariç olmak üzere kendilerine, eşlerine veya çocuklarına ait gelir vergisine tabi tutulan, ancak beyannameye dahil edilmeyen gelirlerle izah edebileceklerdir. Şu kadar ki, bu izahın kabul edilebilmesi için, beyannameye dahil edilmeyen vergiye tabi gelirlerin, belgeye dayandırılarak ispat edilmiş olması gerekir. ÖRNEK : Kalkınmada öncelikli yöreler ve büyükşehir belediye sınırları dışında kalan bir ilde, ikinci sınıf tacir olarak faaliyet gösteren mükellef (A)'nın, 1989 yılı için beyan ettiği ticari kazancın safi tutarı 4.500.000 liradır. Bu mükellefin ayrıca, ticari kazancı nedeniyle verdiği yıllık beyannamede toplamak zorunda olmadığı, eşine ait yıllık 4.600.000 lira tutarında ücret geliri bulunmaktadır. Mükellefin, 2100 cc motor silindir hacminde bir özel binek otomobili bulunmaktadır. Bu mükellefin 1989 yılına ait ticari kazancı, hayat standardı esasına göre aşağıdaki şekilde tespit edilecektir. Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı4.500.000 TL. Temel ve hayat standardı göstergeler toplamı8.500.000 TL. (4.760.000 + 3.740.000 =) Temel gösterge tutarı4.760.000 TL. Otomobil için hayat standardı gösterge tutarı3.740.000 TL. Vergiye tabi gelir (matrah)4.760.000 TL. Örnekten de görüleceği üzere, mükellefin temel ve hayat standardı göstergeleri toplamı 8.500.000 lira, ticari kazanç beyanı ise, 4.500.000 liradır. Mükellef, otomobile ait hayat standardı göstergesine ilişkin 3.740.000 liralık kısmı, beyannameye dahil edilmeyen eşine ait ücret geliri ile izah edebilecektir. Ancak, mükellefin ticari kazancına ait beyanı, temel gösterge tutarından da düşük olmakla birlikte bu düşüklük, eşinin ücreti ile izah edilemeyecektir. Bu nedenle, mükellefin kendi kazanç beyanı olan 4.500.000 lira değil, hayat standardı temel gösterge tutarı olan 4.760.000 lira vergi tarhına esas alınacaktır. ab) Hayat Standardı Gösterge Tutarlarının Beyannameye Dahil Edilen Gelir Vergisine Tabi Diğer Gelirlere İzahı : Gerçek usulde tespit edilen ticari ve/veya mesleki kazancın, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazanç tutarından düşük olması halinde, bu düşüklüğün, temel gösterge tutarlarına isabet eden kısmı hariç olmak üzere, mükelleflerin kendilerine, eşlerine veya çocuklarına ait yıllık beyannameye dahil gelirlerle de izahı mümkün bulunmaktadır. ÖRNEK : Kalkınmada 1. derecede öncelikli bir ilde defter tutmak suretiyle kazancı tespit edilen serbest meslek erbabı (B)'nin, 1989 yılına ait safi mesleki kazanç beyanı 3.600.000 liradır. Bu mükellefin, ayrıca 4.000.000 lira tutarında gayrimenkul sermaye iradı bulunmaktadır. Mükellefin, 1400 cc motor silindir hacminde bir özel binek otomobili bulunmaktadır. Bu örnekte, mükellefin beyan ettiği toplam gelir (3.600.000 lira serbest meslek kazancı ve 4.000.000 lira gayrimenkul sermaye iradı=) 7.600.000 lira olarak, hayat standardı esasına göre bulunan (4.080.000 temel gösterge + 612.000 lira otomobil için hayat standardı göstergesi olmak üzere) 4.692.000 liradan yüksek olmakla birlikte; beyannameye dahil edilen gayrimenkul sermaye iradı ile sadece otomobile ait hayat standardı göstergesi izah edilebilecek, temel gösterge tutarına ait düşüklük (temel gösterge tutarı 4.080.000 - beyan edilen serbest meslek kazancı 3.600.000 = temel gösterge tutarına göre düşüklük 480.000 lira), izah edilemeyecektir. Bu nedenle, mükellefin serbest meslek kazancına ait temel gösterge, mesleki kazanç tutarı olarak dikkate alınacaktır. Buna göre, bu mükellefin; Serbest meslek kazancına ait temel gösterge4.080.000 TL. Beyan edilen gayrimenkul sermaye iradı4.000.000 TL. Vergiye tabi geliri (matrahı)8.080.000 TL. olacaktır.Öte yandan, mükelleflerin ticari ve/veya mesleki kazanç beyanlarının temel göstergeler tutarlarından daha yüksek olması halinde, temel göstergeler tutarını aşan kazanç beyanları da hayat standardı göstergelerine ait tutarların izahında, izah nedeni gelir olarak ayrıca dikkate alınacaktır. b) Hayat Standardı Temel Gösterge Tutarlarının Mükelleflerin Kendilerine Ait Emekli, Maluliyet, Dul ve Yetim Aylıkları İle İzahı : 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun yukarıda belirtilen hükmüne göre, mükellefler, beyan ettikleri ticari ve mesleki kazançlarının temel göstergeler tutarından düşük olması halinde, beyan edilen ticari ve mesleki safi kazancın temel gösterge tutarına göre düşüklüğünü, bizzat kendilerine ait emekli, maluliyet, dul ve yetim aylığı ile izah edebileceklerdir. Ancak söz konusu emekli, maluliyet, dul ve yetim aylıklarının belgelendirilmesi gerekmektedir. Diğer bir ifade ile beyan edilen safi kazancın temel gösterge tutarına göre düşüklüğü, ticari ve mesleki kazanç sahibi mükellefin bizzat kendisine ait emekli, malûliyet, dul ve yetim aylığı ile izah edilebilecek, bunun dışında kalan hiç bir gelirle izah edilemeyecektir. Emekli, malûliyet, dul ve yetim aylıklarından; 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesine göre kurulan emekli sandıkları, T.C. Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur tarafından ödenen, emekli, malûliyet, dul ve yetim aylıklarının anlaşılması gerekmektedir. ÖRNEK : Kalkınmada 2. derecede öncelikli bir ilde birinci sınıf tacir olarak toptan emtia alımı-satımı faaliyetinde bulunan mükellef (C)'nin, 1989 yılına ait safi ticari kazanç beyanı 4.400.000 liradır. Bu mükellef, ayrıca yıllık tutarı 3.000.000 lira olan kendisine ait emekli aylığı olduğunu beyan ederek, belgelerini de yıllık beyannameye eklemiştir. Hayat stardardı esası da dikkate alınarak, bu mükellefin gelir beyanı aşağıdaki şekilde olacaktır. Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı4.400.000 TL. Temel gösterge tutarı5.100.000 TL. Vergiye tabi gelir (matrah)4.400.000 TL. Örnekten de görüleceği gibi mükellefin beyan ettiği 4.400.000 lira tutarındaki ticari kazanç, hayat standardı esasına göre belirlenen kazançtan düşüktür. Ancak, mükellef kendisine ait yıllık tutarı 3.000.000 lira olan emekli aylığı bulunduğunu bildirerek belgelerini vergi dairesine ibraz etmiştir. Bu durumda, hayat standardı esasına göre bulunan 5.100.000 lira tutarındaki kazançtaki (5.100.000-4.400.000=) 700.000 lira tutarındaki düşüklük, mükellefin kendisine ait emekli aylığı ile izah edildiğinden, tarhiyat mükellefin beyanı olan 4.400.000 lira üzerinden yapılacaktır. c) İzah Nedeni Kabul Edilmeyecek Olan Gelirler : Temel ve hayat standardı gösterge tutarları, hiçbir zaman hamiline yazılı mevduat ile hamiline yazılı menkul kıymetlerden sağlanan gelirler ile izah edilemeyecektir. İzah nedeni gelir olarak dikkate alınmayacak hamiline yazılı mevduat ve hamiline yazılı menkul kıymet gelirlerinden; hamiline yazılı döviz tevdiat hesapları, haimiline yazılı mevduat sertifikaları, hamiline yazılı mevduat hesapları, hamiline yazılı hisse senetleri ve hamiline yazılı tahviller gibi menkul kıymetlerin gelirlerinin anlaşılması gerekmektedir. 7. HESAP DÖNEMİ İÇİNDE İŞE BAŞLAYAN VEYA İŞİ BIRAKAN MÜKELLEFLERDE HAYAT STANDARDI ESASININ UYGULANMASI : 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasının (ıv) bendine göre, yeni işe başlayan veya işi bırakan mükelleflerin, hayat standardı esasına göre ticari ve mesleki kazançlarının tespitinde, faaliyette bulunulan süreler gözönünde tutulacaktır. Ayrıca, yıl içinde yeni işe başlayan mükelleflerin hayat standardı esasına·göre kazançlarının tespitinde, temel gösterge tutarlarının yarısı uygulanacaktır. Buna göre, yıl içinde işe başlayan mükelleflerin durumlarına uyan temel göstergenin yıllık tutarının yarısı ile mükellefin·varsa hayat standardı gösterge tutarı toplanacaktır. Bulunan bu tutarın 1/12'si, mükellefin faaliyette bulunduğu tam ay sayısı ile çarpılmak suretiyle, hayat standardı esasına göre kazanç tespit edilecektir. Bu uygulamada takvim ayı esas alıınacak, ay kesirleri ise dikkate alınmayacaktır. ÖRNEK : Kalkınmada öncelikle yöreler ve büyükşehir belediye sınırları dışında kalan bir ilde, 13.7.1989 tarihinde yeni işe başlayan mükellef (A)'nın, ikinci sınıf defter tutmak suretiyle tespit ederek beyan ettiği ticari kazancının safi tutarı 750.000 liradır. Mükellefin, 1300 cc motor silindir haminde özel bir binek otomobili bulunmaktadır. Bu mükellefin, 1989 yılına ait ticari kazancı, hayat standardı, esasına göre aşağıdaki şekilde tespit edilecektir. Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı750.000 TL. Mükellefin durumuna uyan hayat standardı temel gösterge tutarı4.760.000 TL. Temel gösterge tutarının yarısı2.380.000 TL. (4.760.000 / 2 =) Otomobil için hayat standardı gösterge tutarı 1.275.000 TL. Temel ve hayat standardı göstergeler toplamı3.655.000 TL. (2.380.000 + 1.275.000 =) Temel ve hayat standardı göstergeler toplamının bir aylık tutarı304.583 TL. (3.655.000 / 12 =) Mükellefin faaliyette bulunduğu tam ay sayısı5 (Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık 1989) Mükellefe uygulanacak temel ve hayat standardı göstergeler tutarı (304.583 x 5 =)1.522.915 TL. Vergiye tabi gelir (matrah)1.522.915 TL. Mükellefin beyan ettiği 750.000 lira tutarındaki ticari, kazanç, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazanç tutarından düşük olduğundan, hayat standardı esasına göre tespit edilen 1.522.915 lira, vergi tarhına esas alınacaktır. 8. HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE ZARAR MAHSUBU VE İNDİRİMLER : Hayat standardı esası, gelirlerin toplanmasında, gelir kaynaklarının bir kısmından doğan zararların diğer gelir unsurlarından mahsubunu engellemediği gibi, geçmiş yıl zararlarının mahsubu imkanını da ortadan kaldırmamaktadır. Ancak, Gelir Vergisi Kanununun 88. maddesine göre yapılacak zarar mahsubu ile 89. maddesine göre yapılacak indirimler, temel ve hayat standardı göstergeleri toplamını aşan bir kazanç beyan edilmesi halinde mümkün bulunmaktadır. Zira, yapılacak zarar mahsubu ve indirimler, beyan edilecek ticari ve mesleki kazancın, temel ve hayat standardı göstergeler toplamını aşan kısmına inhisar edecektir. Ayrıca, mükelleflerin yıllık beyannameye dahil edilen diğer gelirlerinin de bulunması halinde, bu gelirleri üzerinden zarar mahsubu ve indirimlerin yapılacağı tabiidir. Öte yandan, ödenen özel şahıs sigorta primleri ile yapılan bağış ve yardımların ödendikleri yıla ait gelirden indirilmesi mümkün bulunmaktadır. ÖRNEK 1 : İşletme hesabı esasına göre defter tutan ve kalkınmada 2. derecede öncelikli bir ilde mükellefiyeti bulunan tacir (A)'nın, 1989 yılına ilişkin olarak 1990 yılı Mart ayında beyan ettiği ticari kazancın safi tutarı 6.000.000 liradır. Mükellef, hayat standardı bildiriminde motor silindir hacmi 1900 cc olan bir otomobili olduğunu beyan etmiştir. Mükellefin, 1988 yılına ait mahsup edileyemeyen 1.100.000 lira tutarında zararı bulunmaktadır. Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı6.000.000 TL. Temel ve hayat standardı göstergeleri toplamı4.037.500 TL. (2.890.000 + 1.147.500 =) Temel gösterge tutarı2.890.000 TL. Otomobil için hayat standardı gösterge tutarı1.147.500 TL. Ticari kazançtan zarar ve indirimlere esas tutar1.962.500 TL. (6.000.000 - 4.037.500 =) Geçmiş yıl zararı1.100.000 TL. Geçmiş yıl zararının mahsubundan sonra kalan tutar862.500 TL. (1.962.500 - 1.100.000 =) Vergiye tabi gelir (matrah)4.900.000 TL. (4.037.500 + 862.500 =) Örnekten de görüleceği gibi, mükellefin beyan ettiği gelir, hayat standardı esasına göre bulunan ticari kazançtan yüksek olduğu için, hayat standardı esasına göre bulunan tutarın üzerinde beyan edilen ticari kazançtan, geçmiş yıl zararı mahsup edilmiştir. Mahsup sonrası kalan tutar, hayat standardı esasına göre bulunan tutara eklenerek vergiye tabi gelir (matrah) bulunmuştur. ÖRNEK 2 : Bilanço esasına göre defter tutan ve büyükşehir belediyesi olan bir ilin büyükşehir belediye sınırları içinde mükellefiyeti bulunan tacir (B)'nin, 1989 yılına ilişkin olarak beyan ettiği ticari kazancı 30.500.000 liradır. Mükellefin, 1988 yılından devreden 4.000.000 lira zararı bulunmaktadır. Mükellef, yıl içinde 1.200.000 lira bağışta bulunmuştur. Diğer taraftan, mükellef anılan yıla ait hayat standardı bildiriminde motor silindir hacmi 2100 cc olan bir otomobili ve ikamet ettiği evi dışında bizzat kendisinin kullandığı vergi değeri 30.000.000 lira olan bir yazlık evi bulunduğunu ve eşi ve bir çocuğu ile birlikte turistik amaçlı bir yurt dışı seyahat yaptığını beyan etmiştir. Bu mükellefin, hayat standardı esasına göre tespit edilen ticari kazancı ile beyan ettiği kazançtan mahsup edeceği zarar ve yapacağı indirimler aşağıda hesaplanmıştır. Beyan edilen ticari kazanç30.500.000 TL. Temel ve hayat standardı göstergeler toplamı25.910.000 TL. (10.200.000 + 15.710.000 =) Temel gösterge tutarı10.200.000 TL. Otomobil için gösterge tutarı3.740.000 TL. Emsal kira bedelinin yarısı750.000 TL. (30.000.000 - % 5/2 =) Yurtdışı seyahati için gösterge tutarı11.120.000 TL. (3.740.000 x 3 =) Zarar ve indirimlere esas tutar4.590.000 TL. (30.500.000 + 25.910.000 =) Mahsup edilebilecek geçmiş yıl zararı4.000.000 TL. İndirilebilecek bağış ve yardım tutarı590.000 TL. (4.590.000 - 4.000.000 =) Vergiye tabi gelir (matrah)25.910.000 TL. Bu örnekte mükellef, hayat standardı esasına göre tespit edilen 25.910.000 liradan (30.500.000 - 25.910.000 =) 4.590.000 lira daha yüksek ticari kazanç beyanında bulunmuştur. Bu nedenle, mükellef 4.000.000 lira tutarındaki zararının tamamı ile 1.200.000 lira tutarındaki bağış ve yardımın 590.000 liralık kısmını beyan ettiği gelirden indirebilecektir. Öte yandan, mükelleflerin ilgili yıllarda indirim konusu yapamadıkları şahıs sigorta primleri ile bağış ve yardımların gelecek yıllara devredilmesi ve bu yıllarda indirim konusu yapılması mümkün bulunmamaktadır. 9. 1990 YILINDA UYGULANMAYACAK HÜKÜMLER : 3595 sayılı 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 66. maddesinin (i) fıkrasında, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 116. maddesinin Bütçe Kanununun 60. maddesine aykırı hükümleri ile Gelir Vergisi Kanununun geçici 32. maddesinin 1990 Mali Yılında uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır. Bu hüküm uyarınca, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 116. maddesinin 1990 Mali Yılı Bütçe Kanununun 60. maddesinin (c) fıkrasına aykırı hükümleri ve Gelir Vergisi Kanununa 3505 sayılı Kanunla eklenen geçici 32. madde hükümleri 1989 yılına ait olup, 1990 Mali Yılında beyan edilecek gelirlere uygulanmayacaktır. Buna göre, hayat standardı esasının uygulanmasına ilişkin olarak daha önce 6.2.1983 gün ve 17951 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 140 seri No.lu, 18.3.1986 gün ve 19051 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 149 Seri No.lu 8.3.1989 gün ve 20102 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 156 seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinin bu Tebliğe aykırı hükümleri 1990 yılında uygulanmayacaktır. Tebliğ olunur.